تاریخچه نفت خام

نفت خام شاید یکی از مهم ترین مواد مصرفی در جامعه مدرن امروز باشد. نفت خام نه تنها ماده اولیه لازم جهت سنتز رنگها، پلاستیکها، کودهای شیمیایی، حشره کشها، صابونها و لاستیکهای سنتزی است، بلکه به عنوان سوخت برای تولید انرژی در صنایع، ایجاد گرما و همچنین سوخت جهت حمل و نقل استفاده می گردد. نفت خام حاوی هیدروکربنها و مخلوط های پیچیده ای است که دارای اتمهای نیتروژن، اکسیژن، گوگرد و مقادیر خیلی کم از فلزاتی می باشد که با ترکیبات آلی به صورت کمپلکس هستند.

نیمی از انرژی مصرفی در دنیا از مشتقات نفت خام نظیر بنزین، نفت سفید و گازوئیل تأمین می شود. بنابراین، نفت به عنوان منبع اصلی مواد خام در صنایع مدرن امروزی نقش محوری بر عهده دارد. باستان شناسان، استفاده از نفت خام و فرآورده های آن را به ۶۰۰۰ سال قبل نسبت می دهند. در طول این زمان، بشر از نفت و مشتقات آن در موارد ساده و ابتدایی مانند آسفالت استفاده می کرد ولی امروزه با پالایش نفت و تصفیه آن، انواع فرآورده های نفتی را تولید نموده و در صنایع پتروشیمی، آنها را مورد مصرف قرار می دهد.

تاریخچه نفت خام

روغن معدنی (روغن سنگ) یا نفت که به انگلیسی آن را پترولیوم (Petroleum) می نامند از ترکیب دو واژه تشکیل شده است؛ یکی واژه یونانی پترا (Petra) به معنی سنگ و دیگری واژه لاتین اولئوم (Oleum) که به معنی روغن می باشد. در زبان اوستایی به آن نپتا (Nephtha) می گفتند که بعدها توسط فارسی زبانان به صورت نفت به کار رفت و اعراب نیز با اقتباس از این لغت، نفط را وارد زبان خود کردند.

اولین استفاده از نفت خام و مشتقات آن را به ۴۰۰۰ سال قبل از میلاد مسیح در عراق کنونی نسبت داده اند. سومریان که در دره تیگریس – یوفراتِس ساکن بوده اند، از نخستین تمدنهای بشری هستند که به خط و معماری مدرن دست یافتند. آنها در ساخت قلعه های خود (موسوم به زیگورات) از آسفالت یا همان قیر به عنوان ماده غیرقابل نفوذ در سازه های مسکونی و همچنین جهت استحکام جاده ها استفاده می کردند. اگرچه امروزه می توان بین واژگان قیر و آسفالت تمایز قائل شد اما در روزگاران قدیم، این دو واژه مکررا به جای هم به کار می رفته اند.

در کتب قدیمی از قبیل تورات و انجیل نیز به نفت و مشتقات آن اشاره شده است. به عنوان مثال می توان به حادثه ای اشاره کرد که در ۴۵۰۰ سال پیش اتفاق افتاده است. در این حادثه، سیل عظیمی جاری می شود و قبل از وقوع آن، کشتی بزرگی که در برابر نفوذ آب توسط قیر عایق بندی شده است، ساخته می گردد. این حادثه نه تنها در کتب ادیان مختلف تحت عنوان ماجرای حضرت نوح روایت شده است بلکه در داستانهای حماسی نظیر حماسه گیلگامش (Epic of Gilgamesh) نیز به آن اشاره شده است.

اولین چاه نفت شناخته شده دنیا، حوالی ۳۵۰ سال قبل از میلاد مسیح در چین یافته شده است. این چاه با عمق ۲۴۰ متر با استفاده از چوب درختان بامبو حفاری شده بود.

شهر سوخته سیستان، رازهای سر به مهر فراوانی از تمدن ایران باستان را در دل خود نهفته دارد که در این میان، کشف یک چشم مصنوعی از جنس قیر طبیعی، مربوط به چشم چپ یکی از زنان به خاک سپرده شده در گورستان این شهر، از معمای حل نشده کاربرد نفت در پزشکی ایران باستان، رمزگشایی می کند. قدمت این شهر که تا هزاره سوم پیش از میلاد تخمین زده می شود، نشان از آشنایی فراوان ایرانیان باستان با کاربردهای پزشکی نفت و مشتقات آن دارد. در تمدن شهر سوخته، آثاری از جمجمه های شکافته شده به دست آمده که نشان می دهد در آن زمان هم جراحی همراه با بیهوشی انجام می شده است. همچنین نشانه هایی از دندانپزشکی و سایر جراحیهایی که به بی حسی نیاز دارد، احتمال استفاده پزشکان آن دوره را از اتر و سایر مشتقات نفتی مشابه افزایش می دهد.

مصارف پزشکی، نظامی و ساختمانی متعددی برای مشتقات نفت خام در دست نوشته های یافته شده و حفاری های باستان شناسی لحاظ شده است. پلینی، طبیعی دان رومی، در دایره المعارف تاریخ طبیعی، خواص طبی نفت و قیر را چنین برمی شمارد: خونریزی را متوقف می کند، مرهم زخم است، مروارید چشم را درمان می کند، مرهم نقرس است، درد دندان را آرام می بخشد، سرفه مزمن را تسکین می دهد، تنگی نفس را رفع می کند، جلوی آسم را می گیرد، ماهیچه بریده را می چسباند و روماتیسم و تب را برطرف می کند.

علیرغم پیشینه طولانی استفاده از نفت، صنعت استخراج نفت خام در ۲۷ آگوست ۱۸۵۹ میلادی در شمال غربی پنسیلوانیا متولد شد. مقدمات احداث اولین چاه نفت در آمریکا توسط شرکت راک اُیل پنسیلوانیا (Pennsylvania Rock Oil Company) به ریاست کُلنِل دِریک (Colonel Drake) فراهم شد که بعدها وی لقب کاشف نفت را بر دوش کشید. کلنل دریک در اولین روز بهره برداری از چاه خود توانست حدود ۴ هزار لیتر نفت خام از یک چاه ۲۳ متری استخراج کند.

اولین چاه نفت در شمال غربی پنسیلوانیا ؛ سرآغاز صنعت استخراج نفت

در مدت ۱۰ سال اول، حدود شش هزار حلقه چاه نفت حفر شد که سه چهارم آنها بدون نتیجه بود. در سال ۱۸۶۰ میلادی، هر بشکه نفت خام قیمتی معادل ۲۰ دلار داشت که طی سالهای بعد به دلیل ازدیاد تولید، فقدان وسایل حمل و نقل و همچنین کمبود مصرف، قیمت آن به یک دهم دلار تنزل پیدا کرد. بعد از پیدایش خط لوله جهت حمل و نقل و کاهش هزینه های انتقالی، مصرف نفت رونق بیشتری پیدا کرد.

ابتدای صنعت پالایش تجاری نفت خام را باید به دهه ۱۸۶۰ میلادی نسبت داد که دو داروساز آمریکایی در منطقه گالیس (Galice) در ضمن تقطیر مواد نفتی، به وجود اجزاء سبک که قابل اشتعال بودند، پی برده و اولین پالایشگاه ابتدایی دنیا را تأسیس کردند. پس از آن و با پیدایش طرق مکانیکی جهت استخراج نفت، صنعت نفت ترقی نمود و چراغ نفتی که در سال ۱۸۵۳ میلادی توسط آلمانی ها اختراع شده بود، از سال ۱۸۷۵ میلادی در بوخارست نیز متداول گردید.

برخی از مهم ترین فرآیندهای پالایش نفت که بعد از ۱۸۶۰ میلادی و طی سالیان متمادی، بشر توانست به آنها دست پیدا کند، در قالب جدول زیر خلاصه شده است.

سال میلادی نام فرآیند هدف فرآیند
۱۸۶۲ تقطیر اتمسفری تولید نفت سفید
۱۸۷۰ تقطیر در خلأ تولید مواد نرم کننده
۱۹۱۳ کراکینگ حرارتی افزایش تولید بنزین
۱۹۱۶ شیرین سازی کاهش گوگرد
۱۹۳۰ ریفورمینگ حرارتی افزایش عدد اکتان
۱۹۳۲ هیدروژناسیون حذف گوگرد
۱۹۳۲ کـُکینگ تولید بنزین
۱۹۳۳ استخراج با حلال بهبود اندیس ویسکوزیته مواد نرم کننده
۱۹۳۵ موم زدایی با حلال بهبود نقطه ریزش
۱۹۳۵ پلیمریزاسیون کاتالیستی بهبود عدد اکتان
۱۹۳۷ کراکینگ کاتالیستی افزایش میزان تولید بنزین با عدد اکتان بالا
۱۹۳۹ ویس بریکینگ کاهش ویسکوزیته
۱۹۴۰ آلکیلاسیون افزایش عدد اکتان
۱۹۴۰ ایزومریزاسیون تولید خوراک فرآیند آلکیلاسیون
۱۹۴۲ کراکینگ کاتالیستی سیال افزایش تولید بنزین
۱۹۵۰ آسفالت زدایی تولید خوراک فرآیند کراکینگ
۱۹۵۲ ریفورمینگ کاتالیستی تبدیل نفتای کم کیفیت
۱۹۶۰ هیدروکراکینگ بهبود کیفیت و کاهش مقدار گوگرد
۱۹۴۷ موم زدایی کاتالیستی بهبود نقطه ریزش

برچسب ها: ، ، ، ، ، ،

ارسال دیدگاه:

آدرس ایمیل شما نمایش داده نمی شود.